Wolfgang Amadeus Mozart

Wolfgang Amadeus Mozart werd in 1756 in Salzburg geboren als jongste overlevende kind van Leopold Mozart, componist en violist in dienst van de aartsbisschop, en Anna Maria Pertl. Zijn oudere zus Maria Anna, bijgenaamd Nannerl, was eveneens muzikaal begaafd. Leopold gaf beide kinderen intensief muziekonderwijs en organiseerde vanaf hun jeugd concertreizen. Hun opleiding vond plaats binnen een gezin waar muziek zowel ambacht, hofdienst als middel tot sociale mobiliteit was.

Mozart groeide op in het prins-aartsbisdom Salzburg, waar zijn vader een positie aan het hof had. Als kind trad hij op voor Europese hoven en kreeg hij ervaring met uiteenlopende muziekstijlen en opdrachtgevers. De reizen leverden erkenning op, maar waren fysiek veeleisend en maakten hem afhankelijk van familie en patronage. In 1781 verliet hij de dienst van de aartsbisschop en vestigde hij zich als zelfstandig musicus in Wenen, waar hij zijn inkomen uit opdrachten, concerten en lessen moest verwerven.

Mozart componeerde in uiteenlopende genres, waaronder opera, symfonie, concert, kamermuziek, kerkelijke werken en liederen. Hij werkte met gevestigde vormen en ontwikkelde die door melodische helderheid, contrapunt en dramatische samenhang. Zijn composities ontstonden vaak in opdracht of met het oog op concrete uitvoeringen. Hij schreef niet uitsluitend op inspiratie: brieven, partituren en muziekhistorisch onderzoek laten zien hoe hij plannen uitwerkte, revisies maakte en samenwerkte met librettisten en musici.

In Wenen schreef Mozart opera's waarin muziek en toneelpsychologie nauw verbonden zijn, waaronder Le nozze di Figaro en Don Giovanni in samenwerking met librettist Lorenzo Da Ponte. Die werken maakten gebruik van komische en serieuze elementen en behandelden sociale status, verlangen en gezag. Hij componeerde ook pianoconcerten die hem als uitvoerder en componist bij een stedelijk publiek bekend maakten. Zijn succes was wisselend en hing af van smaak, concurrentie, financiën en toegang tot opdrachtgevers.

In 1791 componeerde Mozart onder meer Die Zauberflöte en werkte hij aan een Requiem dat na zijn dood door Franz Xaver Süssmayr werd voltooid. De precieze opdrachtgevers en omstandigheden rond het Requiem werden later met verhalen omgeven. Mozart balanceerde tussen het hof, theaters, concertzalen en particuliere leerlingen. Zijn productie laat zien hoe een professionele componist in de achttiende eeuw zowel artistiek werk maakte als voortdurend inkomsten, uitvoerders en institutionele steun moest organiseren.

Mozart leefde in het laat-achttiende-eeuwse Europa, waar vorstenhoven, kerken en groeiende stedelijke publieken muziek financierden. De Verlichting stimuleerde discussie over rede, opvoeding en maatschappelijke ordening, terwijl hofcultuur en standsverschillen bleven bestaan. Salzburg en Wenen boden verschillende muzikale arbeidsmarkten: de eerste was georganiseerd rond kerk en hof, de tweede had ook openbare concerten, theaters en uitgevers. Componisten moesten zich aanpassen aan patronage en veranderende publieksvoorkeuren.

De klassieke stijl ontwikkelde zich uit eerdere baroktradities en werd gekenmerkt door heldere vormen, thematische samenhang en balans, al zijn die kenmerken geen starre regels. Opera was een belangrijk commercieel en sociaal genre, met Italiaanse en Duitstalige tradities naast elkaar. Muziekdruk maakte partituren beter verhandelbaar, maar uitvoeringen bleven afhankelijk van musici en locaties. Mozart werkte binnen deze Europese netwerken en nam invloeden uit verschillende landen en genres op in zijn composities.

Mozarts opera's en concerten trokken in zijn eigen tijd uiteenlopende reacties en beïnvloedden het repertoire van theaters en musici. Zijn werk werd na zijn dood door uitgevers, uitvoerders en biografen verder verspreid. De composities vereisten vaardige musici en institutionele middelen, zodat hun impact niet losstaat van orkesten, zangers en publiek. Zijn muziek werd onderdeel van een veranderende concertcultuur waarin werken steeds vaker als blijvende repertoirestukken werden uitgevoerd.

Mozarts muziek heeft latere componisten, muziektheorie en uitvoeringspraktijk sterk beïnvloed. De canonvorming benadrukt vaak zijn uitzonderlijke productiviteit, maar kan de dagelijkse omstandigheden van opdrachtwerk en financiële onzekerheid verhullen. Zijn opera's zijn tevens onderwerp van interpretaties rond klasse, gender en macht. De invloed is niet alleen muzikaal: biografieën, opvoeringen en populaire verhalen hebben het publieke beeld van componisten en van het klassieke repertoire mede gevormd.

Mozart overleed op 5 december 1791 in Wenen, 35 jaar oud. Hij werd begraven op de St. Marx-begraafplaats in een algemeen graf, volgens de begrafenispraktijken van die tijd; de exacte locatie is niet meer vast te stellen. Zijn gezondheid verslechterde in de laatste weken, maar de medische gegevens zijn onvoldoende voor een zekere moderne diagnose. Het Requiem bleef onvoltooid en werd na zijn dood door Süssmayr afgerond.

De precieze oorzaak van Mozarts dood blijft onzeker; voorgestelde diagnoses verschillen en historici kunnen geen definitieve verklaring vaststellen. Het verhaal dat Antonio Salieri hem vergiftigde is niet door bewijs onderbouwd en werd vooral door latere fictie verspreid. Mozart geldt als een centrale componist van de klassieke periode, maar zijn reputatie is mede gevormd door negentiende-eeuwse biografieën en moderne media. Onderzoek blijft aandacht besteden aan zijn werkpraktijk, opdrachtgevers en de context van zijn composities.