Vincent van Gogh

Vincent Willem van Gogh werd op 30 maart 1853 geboren in Groot-Zundert in Noord-Brabant, als zoon van Theodorus van Gogh, predikant van de Nederlandse Hervormde Kerk, en Anna Cornelia Carbentus. Precies een jaar eerder was een dood geboren broer met dezelfde naam ter wereld gekomen. Vincent groeide op met onder anderen zijn broer Theo, die later zijn belangrijkste steun werd.

Van 1869 tot 1876 werkte hij voor de kunsthandel Goupil & Cie in Den Haag, Londen en Parijs, daarna als leraar in Engeland en als medewerker van een boekhandel in Dordrecht. Zijn voorbereiding op een theologiestudie in Amsterdam liep op niets uit. In 1879 werd hij tijdelijk lekenpredikant in de Borinage, waar zijn aanstelling niet werd verlengd; in 1880 besloot hij kunstenaar te worden.

Vanaf 1880 leerde Van Gogh zichzelf tekenen en schilderen, met geld van Theo en advies van onder anderen Anton Mauve in Den Haag. In Nuenen maakte hij veel studies van boeren en wevers; De aardappeleters (1885) was zijn eerste grote compositie met meerdere figuren. Zijn palet was toen donker, wat Theo bekritiseerde.

In Parijs (1886–1888) bestudeerde hij het impressionisme, het pointillisme en Japanse houtsneden en ontmoette hij onder anderen Toulouse-Lautrec, Émile Bernard en Paul Gauguin. Zijn kleurgebruik werd helderder. In Arles, waar hij in februari 1888 aankwam, schilderde hij onder meer Het gele huis, Zonnebloemen en Het nachtcafé en hoopte hij een kunstenaarsgemeenschap te stichten.

Op 23 december 1888 sneed hij na een conflict met Gauguin, die kort daarna vertrok, geheel of gedeeltelijk zijn linkeroor af; hij werd in het ziekenhuis van Arles opgenomen. De precieze toedracht is niet vastgesteld. In 1889–1890 bleef hij werken, in Saint-Rémy onder meer aan De sterrennacht en irissen, en daarna in Auvers aan portretten en korenvelden.

Van Gogh werkte in een tijd waarin het impressionisme en het postimpressionisme de Parijse kunstwereld bepaalden. Kunstenaars experimenteerden met kleurtheorie en lieten zich inspireren door Japanse prenten. De kunsthandel verschoof van Salon en academie naar particuliere galeries; Theo werkte als kunsthandelaar bij Boussod, Valadon & Cie.

Voor Van Gogh waren realistische en sociale thema's belangrijk: de Haagse School, het werk van de Franse schilder Jean-François Millet en de armoede in de Belgische mijnstreek. Hij las veel, onder meer Dickens, Zola en Victor Hugo, en schreef daarover in zijn brieven. Zijn vroege religieuze en sociale betrokkenheid kleurde zijn blik op arbeiders en boeren.

Tijdens zijn leven bleef de erkenning beperkt. Het best gedocumenteerd is de verkoop van De rode wijngaard in 1890 aan Anna Boch voor 400 frank; verder wisselde hij werk uit met collega's en probeerde Theo zijn schilderijen te verkopen. In januari 1890 schreef de criticus Albert Aurier een lovend artikel in de Mercure de France.

De ruim 800 bewaard gebleven brieven van Vincent, de meeste aan Theo, laten zien hoe hij werkte: ze bespreken kleur, compositie, boeken, geld en gezondheid. Na zijn dood volgden tentoonstellingen, onder meer in Parijs (1901) en Amsterdam (1905). Zijn invloed op het expressionisme en het fauvisme wordt algemeen erkend.

Op 27 juli 1890 schoot Van Gogh zich volgens de gangbare lezing in de borst; hij liep nog terug naar herberg Ravoux in Auvers-sur-Oise en overleed daar op 29 juli, met Theo aan zijn zijde. In 2011 opperden de biografen Steven Naifeh en Gregory White Smith dat hij mogelijk per ongeluk door anderen was neergeschoten. Het Van Gogh Museum noemde dit interessant, maar achtte het voorbarig zelfdoding uit te sluiten.

Theo overleed in januari 1891. Zijn weduwe Johanna van Gogh-Bonger beheerde de nalatenschap en gaf in 1914 de brieven uit; hun zoon Vincent Willem bracht later de collectie onder in een stichting, waaruit in 1973 het Van Gogh Museum voortkwam. Het beeld van de 'waanzinnige kunstenaar' werd deels later gevormd; de aard van zijn ziekte is nooit vastgesteld en zijn brieven tonen een kunstenaar die zijn werk bewust opbouwde.