Süleyman de Grote

Süleyman werd waarschijnlijk op 6 november 1494 geboren in Trabzon aan de Zwarte Zee, als zoon van prins Selim, de latere sultan Selim I. De precieze geboortedatum is niet met zekerheid vast te stellen. Op zevenjarige leeftijd begon hij aan een opleiding in wetenschap, geschiedenis, literatuur, godsdienst en krijgskunst in het Topkapıpaleis.

Op zijn zeventiende werd hij gouverneur, eerst van Kaffa op de Krim, daarna van Manisa, met een korte periode in Edirne. Dat volgde het Ottomaanse patroon waarbij prinsen provincies bestuurden. Na de dood van Selim I besteeg hij op 30 september 1520 als tiende Ottomaanse sultan de troon.

Süleyman ondernam in totaal dertien grote veldtochten. In 1521 nam hij Belgrado in en in 1522 Rhodos, waarna de Hospitaalridders vertrokken. Op 29 augustus 1526 versloeg hij bij Mohács het Hongaarse leger; koning Lodewijk II kwam om. Hongarije werd daarna verdeeld tussen de Ottomanen, de Habsburgers en Transsylvanië.

In 1529 belegerde hij Wenen, maar het beleg werd na ruim twee weken afgebroken; een nieuwe poging in 1532 strandde bij Kőszeg (Güns). Hij voerde ook oorlog tegen de Safawieden van Iran (Bagdad werd in 1534–1535 veroverd; de Vrede van Amasya volgde in 1555) en stuurde in 1565 een vloot en leger naar Malta, waar het beleg mislukte.

Samen met opperrechtsgeleerde Ebussuud Efendi liet hij de kanun, het wereldlijke sultanale recht naast de sharia, ordenen. In Istanbul liet hij door hoofdarchitect Sinan onder meer de Süleymaniye-moskee bouwen (1550–1557). Hijzelf schreef gedichten onder het pseudoniem Muhibbi.

In de 16e eeuw werd Europa verdeeld door de strijd tussen de Habsburgers, Frankrijk en andere machten, en de Reformatie scheurde de westerse kerk. De Ottomanen speelden mee in die machtsstrijd: Süleyman werkte tegen de Habsburgers samen met Frans I van Frankrijk, en Habsburgse en Ottomaanse legers en vloten stonden tegenover elkaar in Midden-Europa en de Middellandse Zee.

In het oosten botsten de Ottomanen met de sjiitische Safawieden van Iran, en in de Indische Oceaan streden zij met Portugal om handelsroutes. Sinds de verovering van Egypte en de Hidjaz in 1516–1517 stonden Mekka en Medina onder Ottomaans gezag, wat de religieuze positie van de sultan versterkte.

De Ottomaanse expansie veranderde de kaart van Midden-Europa. Na Mohács viel het middeleeuwse Koninkrijk Hongarije uiteen en kwam een groot deel van het land voor lange tijd onder Ottomaans bestuur. De rivaliteit met de Habsburgers duurde eeuwenlang en bepaalde de defensie en financiën van beide partijen.

Binnen de dynastie speelde de opvolging een rol: het Ottomaanse recht kende geen vaste opvolgingsregel. In 1553 liet Süleyman zijn oudste overlevende zoon Mustafa executeren; in 1561 werd zijn zoon Bayezid, die na een strijd met zijn broer Selim naar Perzië was uitgeweken, met zijn zonen gedood door Ottomaanse beulen, nadat de sjah daarmee had ingestemd. Selim II volgde hem in 1566 op.

Süleyman overleed in september 1566 tijdens het beleg van Szigetvár, kort voor de val van de vesting. Grootvizier Sokollu Mehmed Pasja hield zijn dood enige tijd geheim om de opvolging van Selim II veilig te stellen. Zijn lichaam werd naar Istanbul gebracht en bijgezet in een mausoleum bij de Süleymaniye-moskee; enkele organen werden bij Szigetvár begraven.

De bijnaam 'Kanuni' (de Wetgever) komt volgens sommige onderzoekers niet voor in 16e- en 17e-eeuwse Ottomaanse bronnen; 'de Prachtlievende' is een Europese benaming. Sinds de jaren tachtig verwerpen historici overwegend het idee dat het rijk na 1566 slechts in verval raakte, en wijzen zij erop dat het succes van zijn tijd ook aan zijn ambtenaren en raadgevers te danken was.