Simón Bolívar

Simón Bolívar werd op 24 juli 1783 geboren in Caracas, in het Kapiteinschap-Generaal Venezuela, in een rijke creoolse familie met grondbezit. Zijn vader Juan Vicente overleed in 1786 en zijn moeder María de la Concepción in 1792; hij groeide op onder toezicht van familieleden en werd mede verzorgd door tot slaaf gemaakt huispersoneel, onder wie Hipólita.

Als jongen kreeg hij onderwijs van onder anderen Simón Rodríguez, die door verlichtingsdenkers was beïnvloed, en van Andrés Bello. In 1799 ging hij naar Spanje, waar hij in Madrid studeerde en in 1802 trouwde; zijn vrouw overleed in 1803. In 1804–1805 reisde hij door Europa en legde hij volgens zijn eigen latere beschrijving in Rome een eed af om zijn land te bevrijden.

In 1810 sloot Bolívar zich aan bij de beweging in Caracas die het Spaanse bestuur door een junta verving. Hij reisde als diplomaat naar Londen en vocht voor de Eerste (1811–1812) en Tweede Republiek (1813–1814) van Venezuela. Beide republieken bezweken onder royalistische legers; de aardbeving van 26 maart 1812 had de steun voor de republiek al sterk verminderd.

In de Admirabele Campagne (1813) trok hij vanuit Nieuw-Granada naar Caracas. Op 15 juni 1813 vaardigde hij in Trujillo het decreet van de oorlog tot de dood uit: Spanjaarden die de onafhankelijkheid niet actief steunden zouden worden gedood, Amerikanen gespaard. Beide partijen pleegden geweld tegen burgers en gevangenen; in februari 1814 liet Bolívar zelf Spaanse gevangenen in Caracas en La Guaira executeren.

Na ballingschap op Jamaica en in Haïti keerde hij in 1816 terug. Op het vasteland riep hij de vrijheid van tot slaaf gemaakten uit, waarbij militaire dienst een rol speelde, en in 1819 vroeg hij het Congres van Angostura die te bevestigen. Het Congres koos voor een geleidelijke aanpak; een wet uit 1821 verklaarde kinderen van tot slaaf gemaakte moeders vrij, met een arbeidsverplichting. Volledige afschaffing volgde pas in de jaren 1850.

In 1808 raakte het Spaanse bestuur in crisis toen Napoleon Spanje binnenviel en Ferdinand VII werd afgezet. In Amerika vormden steden juntas die eerst uit naam van de koning regeerden, maar al snel onafhankelijkheid eisten. De samenleving was verdeeld: creolen, in Spanje geboren ambtenaren, pardos, inheemse gemeenschappen en tot slaaf gemaakten hadden uiteenlopende belangen, waardoor de oorlog ook het karakter van een burgeroorlog kreeg.

Intellectueel vormden de Verlichting, de Amerikaanse en Franse revoluties en de Haïtiaanse Revolutie de achtergrond. Bolívars geschriften, zoals het Manifest van Cartagena (1812), de Jamaica-brief (1815) en de rede van Angostura (1819), bespreken republikeinse staatsvormen, een sterke uitvoerende macht en de verhouding tussen bevolkingsgroepen. Britse en Ierse vrijwilligers vochten in zijn legers mee.

Onder het bevel van Bolívar of van zijn luitenants, zoals Antonio José de Sucre, kwamen tussen 1819 en 1825 grote delen van Noord- en West-Zuid-Amerika los van Spanje. De Republiek Colombia omvatte Venezuela, Nieuw-Granada en vanaf 1822 ook Quito; Bolivia werd in 1825 naar hem vernoemd. De oorlogen kostten veel levens en lieten economische schade na.

Bolívar pleitte voor een sterke uitvoerende macht. Zijn ontwerp voor een Boliviaanse grondwet (1826) voorzag in een president voor het leven en in 1828 nam hij in Colombia dictatoriale bevoegdheden aan. Tegenstanders, onder wie vicepresident Santander, zagen daarin een gevaar voor de republiek; in september 1828 mislukte een aanslag op Bolívar, waarna Santander werd verbannen.

In 1830 trad Bolívar af als president van Colombia; Venezuela en Ecuador scheidden zich af van Groot-Colombia, dat daarmee uiteenviel. Hij wilde naar Europa vertrekken, maar overleed op 17 december 1830 bij Santa Marta, 47 jaar oud, volgens de gangbare lezing aan tuberculose. Een in 2008 door Hugo Chávez ingestelde commissie onderzocht na een opgraving in 2010 de stelling dat hij was vergiftigd; de uitkomst (2011) was niet doorslaggevend.

In 1842 werden zijn stoffelijke resten naar Caracas overgebracht; sinds 1876 liggen ze in het Nationaal Pantheon. In Latijns-Amerika geldt hij als nationale held en veel instellingen dragen zijn naam. Historici beoordelen hem verschillend: bewondering voor zijn rol in de bevrijding staat naast kritiek op zijn autoritaire bestuur, de oorlog tot de dood en de beperkte voortgang rond de slavernij. De 'Bolívarcultus' ontstond vooral na 1842.