Simo Häyhä

Simo Häyhä werd op 17 december 1905 geboren in Kiiskinen, een gehucht in de gemeente Rautjärvi in de toenmalige provincie Viipuri, dicht bij de grens met Rusland. Hij was het zevende van acht kinderen van Juho en Katriina Häyhä, lutherse boeren die de boerderij Mattila bezaten. Hij ging naar school in het dorp Miettilä en hielp op de boerderij, waar jagen en vissen bij het dagelijks leven hoorden.

Op zijn zeventiende werd hij lid van de Burgerwacht (Suojeluskunta), een vrijwillige militie die rond de Finse Burgeroorlog van 1918 was ontstaan, en hij blonk uit in schietwedstrijden in de provincie Viipuri. Vanaf 1925 vervulde hij zijn dienstplicht bij het Fietsbataljon 2 in Raivola, volgde hij de onderofficiersschool en diende hij bij het Fietsbataljon 1 in Terijoki. Een scherpschuttersopleiding kreeg hij pas in 1938, in Utti.

In de Winteroorlog diende Häyhä bij de 6e compagnie van Infanterieregiment 34 onder luitenant Aarne Juutilainen in de Slag bij Kollaa, ten noorden van het Ladogameer. Bij temperaturen tussen −20 en −40 °C werkte hij in witte camouflage. Hij gaf de voorkeur aan het gewone vizier van zijn geweer boven een telescoopvizier: zo hoefde hij zijn hoofd minder hoog op te tillen, besloeg er in de kou geen glas en verried geen lensreflectie zijn positie.

Hij gebruikte een Finse variant van het Mosin-Nagantgeweer (M/28-30) en, als groepsleider, het machinepistool Suomi KP/-31. Divisiecommandant Antero Svensson kende hem op 17 februari 1940 een eregeweer toe voor 219 bevestigde geweerdoden. Legerpredikant Antti Rantamaa noteerde op 7 maart 1940 in zijn dagboek een totaal van 259 doden met het geweer; Häyhä zelf schatte in zijn memoires dat hij ongeveer 500 Sovjetsoldaten had doodgeschoten.

Finland was sinds 1917 onafhankelijk van Rusland. In het geheime protocol bij het Molotov-Ribbentroppact van augustus 1939 plaatsten nazi-Duitsland en de Sovjet-Unie Finland in de Sovjet-invloedssfeer. Toen Finland territoriale eisen afwees, viel de Sovjet-Unie het land op 30 november 1939 aan; de Winteroorlog duurde tot de Vrede van Moskou op 13 maart 1940.

Het Finse leger was veel kleiner en slechter uitgerust dan het Rode Leger, maar kende het terrein en de winterse omstandigheden. Bij Kollaa hield een Fins verband maandenlang stand; 'Kollaa houdt stand' werd een bekende leus. De propaganda aan beide kanten gebruikte heldenverhalen en bijnamen, en de winter van 1939–1940 behoorde tot de koudste die in Finland ooit zijn gemeten.

Militair liet de inzet van scherpschutters als Häyhä zien hoe kleine, goed getrainde eenheden een veel grotere aanvaller konden vertragen. Voor het Finse moreel werd hij een symbool van het verzet. De Vrede van Moskou kostte Finland echter grote delen van Karelië, waaronder het gebied van zijn ouderlijke boerderij, en ruim 400.000 inwoners moesten hun woonplaats verlaten.

Na zijn dood groeide de belangstelling voor Häyhä, ook door de Russische inval in Oekraïne en de Finse toetreding tot de NAVO. Hij werd een figuur in militaire geschiedschrijving, metalmuziek en manga. Daarbij worden zijn aantallen en de bijnaam 'Witte Dood' vaak zonder de onzekerheden van de bronnen herhaald; de naam is mogelijk door de Finse propaganda bedacht, en Sovjetkrijgsgevangenen gebruikten 'witte dood' ook voor de strenge vorst.

Op 6 maart 1940 raakte Häyhä zwaargewond toen een kogel zijn linkeronderkaak verbrijzelde; hij werd eerst voor dood gehouden. Het herstel duurde jaren en zijn gezicht bleef getekend. Op 28 augustus 1940 bevorderde maarschalk Mannerheim hem rechtstreeks van korporaal tot tweede luitenant; een voordracht voor het Mannerheimkruis werd om administratieve redenen niet gehonoreerd.

Omdat zijn boerderij in afgestaan gebied lag, begon hij opnieuw als boer en jager in Ruokolahti. Hij trouwde nooit, vermeed grote groepen en ontving soms haatbrieven en doodsbedreigingen. Hij overleed op 1 april 2002 op 96-jarige leeftijd in een veteranentehuis in Hamina. Sinds 1983 is in Rautjärvi een museum aan de Slag bij Kollaa en aan hem gewijd; zijn in 1940 geschreven memoires werden in 2017 teruggevonden.