Saladin

Salah ad-Din Yusuf ibn Ayyub werd in 1137 of 1138 geboren in Tikrit, in een Koerdische familie die oorspronkelijk uit de omgeving van Dvin in Armenië stamde. Zijn vader Najm ad-Din Ayyub was commandant van het fort van Tikrit. Volgens zijn tijdgenoot Baha ad-Din ibn Shaddad werd Saladin geboren in de nacht dat het gezin Tikrit verliet.

Het gezin vertrok naar Mosul en vestigde zich daarna in Baalbek, waar Ayyub door Zengi tot bevelhebber werd benoemd; Saladin groeide vooral op in Damascus. Over zijn jeugd is weinig bekend. Biografen beschrijven een opleiding in de Koran, het recht en andere religieuze vakken, maar dat beeld kan geïdealiseerd zijn.

In 1164 vergezelde Saladin zijn oom Shirkuh naar Egypte, in opdracht van Nur ad-Din van Syrië. Na Shirkuhs dood in 1169 werd hij vizier van de Fatimidische kalief al-Adid. Na diens overlijden in 1171 liet hij de vrijdagpreek op naam van de Abbasidische kalief uitspreken en maakte hij een einde aan het Fatimidische kalifaat.

Na de dood van Nur ad-Din in 1174 trok Saladin Damascus binnen en bracht hij in de jaren daarna grote delen van Syrië en Opper-Mesopotamië onder zijn gezag, vaak in conflict met andere moslimse heersers. In Egypte liet hij de Citadel van Caïro versterken en stichtte hij madrassa's en opvanghuizen voor soefi's (khanqah's).

Sinds de Eerste Kruistocht (1096–1099) was de Levant verdeeld tussen kruisvaardersstaten en moslimse vorstendommen, die onderling vaak rivaliseerden. Zengiden, Fatimiden en Abbasiden streden om invloed. Een groot deel van Saladins loopbaan ging op aan het verenigen van moslimse gebieden, vaak tegen andere moslimse heersers.

Religie diende als legitimatie. Saladin presenteerde zich als verdediger van de soennitische islam en van de jihad tegen de kruisvaarders; de kruisvaardersstaten ontleenden hun gezag mede aan de christelijke heilige plaatsen. De onderlinge betrekkingen bestonden daarnaast uit bestanden, handel en diplomatie.

Bij Hattin versloeg Saladin op 4 juli 1187 het veldleger van het Koninkrijk Jeruzalem. In de maanden daarna namen zijn troepen veel kruisvaardersplaatsen in, en op 2 oktober 1187 gaf Jeruzalem zich over. De voorwaarden omvatten losgeld: wie dat niet kon betalen, werd soms vrijgelaten en soms tot slaaf gemaakt.

De val van Jeruzalem leidde tot de Derde Kruistocht (1189–1192). Bij Akko belegerden kruisvaarders het moslimse garnizoen, terwijl Saladins leger hen op zijn beurt omsingelde; na de val van de stad in 1191 liet Richard I gevangenen executeren. Een bestand in 1192 liet de kust in kruisvaardershanden en gaf pelgrims toegang tot Jeruzalem.

Saladin overleed op 4 maart 1193 in Damascus aan koorts en werd begraven naast de Omajjaden-moskee. Zijn rijk werd onder familieleden verdeeld; de Ajjoebidische heerschappij in Egypte eindigde in 1250 met de machtsovername van de Mammelukken. Tijdgenoten als Baha ad-Din ibn Shaddad schreven een biografie, die een belangrijke bron blijft.

In Europa kreeg Saladin in middeleeuwse verhalen en later in Lessings Nathan der Weise en Walter Scotts The Talisman een positief imago; in de moderne Arabische en Koerdische wereld nam zijn bekendheid toe. Onder sjiieten in Egypte wordt hij vanwege het einde van het Fatimidische kalifaat ook kritisch beoordeeld. Historici wegen moslimse en christelijke bronnen tegen elkaar af.