Rabindranath Tagore

Rabindranath Tagore werd op 7 mei 1861 geboren in het herenhuis Jorasanko in Calcutta, als jongste van dertien overlevende kinderen van Debendranath Tagore, een leider van de Brahmo Samaj, en Sarada Devi. Zijn moeder overleed in 1875. De familie speelde een belangrijke rol in de Bengaalse culturele vernieuwing, de zogeheten Bengaalse Renaissance.

Hij werd grotendeels thuis onderwezen, las geschiedenis, wetenschap en Sanskriet en schreef al jong gedichten. In 1878 werd hij naar Engeland gestuurd om rechten te studeren; hij volgde korte tijd les aan University College London maar keerde in 1880 zonder diploma terug. In 1883 trouwde hij met Mrinalini Devi; het paar kreeg vijf kinderen, van wie er twee in hun jeugd stierven.

Vanaf 1890 beheerde hij de familielandgoederen in Shelaidaha (nu in Bangladesh), waar hij in nauw contact kwam met het leven van gewone mensen op het platteland en veel gedichten, verhalen en liederen schreef. Hij schreef in het Bengaals poëzie, korte verhalen, romans (onder meer Gora en Ghare-Baire), toneel en essays, en ongeveer tweeduizend liederen, bekend als Rabindrasangeet.

In 1901 stichtte hij in Santiniketan een experimentele school die Indiase en westerse onderwijstradities wilde combineren; in 1921 ging hieruit de Visva-Bharati-universiteit voort. In 1912 vertaalde hij Gitanjali in het Engels; William Butler Yeats schreef het voorwoord bij de uitgave van de India Society in Londen. Late in zijn leven begon hij ook te schilderen; zijn schilderijen werden in Parijs en Londen tentoongesteld.

Bengalen maakte deel uit van Brits-Indië, met Calcutta als hoofdstad tot 1911. De Bengaalse Renaissance bracht hervormingsbewegingen, een moderne Bengaalse literatuur en debatten over onderwijs en identiteit voort. De Brahmo Samaj, waartoe Tagores vader behoorde, streefde naar een herleving van de monistische grondslag van het hindoeïsme zoals neergelegd in de Upanishads.

Het Britse bestuur riep verzet op. De deling van Bengalen in 1905 leidde tot de Swadeshi-beweging en latere gebeurtenissen, zoals het bloedbad van Jallianwala Bagh (1919), versterkten het nationalisme. Tagore nam van tijd tot tijd deel aan de nationalistische beweging, maar op een eigen manier en niet zonder kritiek.

In Bengalen was Tagore al vroeg succesvol; zijn liederen en gedichten werden veel gezongen en gelezen. Na de Engelse vertaling van Gitanjali (1912) werd hij ook in het Westen bekend. In 1913 kreeg hij de Nobelprijs voor de Literatuur, als eerste niet-Europeaan die deze prijs won; de Zweedse Academie noemde zijn poëzie gevoelig, fris en mooi en door hem in eigen Engelse woorden deel van de westerse literatuur gemaakt.

In 1915 werd hij geridderd, maar in 1919 deed hij afstand van die titel in een brief aan onderkoning Lord Chelmsford, na het bloedbad van Jallianwala Bagh in Amritsar (13 april 1919), waarbij troepen van het Brits-Indische leger onder Reginald Dyer op een menigte schoten. De schattingen van het aantal doden lopen uiteen van 379 tot ruim 1.500. Tagore reisde naar meer dan dertig landen en sprak met denkers als Albert Einstein.

Na een lange periode van ziekte overleed Tagore op 7 augustus 1941 in Calcutta, op tachtigjarige leeftijd, in het huis in Jorasanko waar hij was opgegroeid. Hij liet een omvangrijk oeuvre na: gedichten, verhalen, romans, toneelstukken, essays, schilderijen en schetsen en ongeveer tweeduizend liederen.

Zijn teksten vormen de volksliederen van twee landen: 'Jana Gana Mana' (India) en 'Amar Shonar Bangla' (Bangladesh). Visva-Bharati is sinds 1951 een centrale universiteit van India. Zijn Engelse versies, die hij zelf maakte, komen niet steeds overeen met afzonderlijke Bengaalse bundels, wat vragen oproept over de verhouding tussen de originelen en de vertalingen.