Menelik II

Menelik werd op 17 augustus 1844 geboren als Sahle Maryam, zoon van Haile Melekot, de erfgenaam van het koninkrijk Shewa in het centrum van het huidige Ethiopië. De dynastie van Shewa beriep zich op afstamming van de oude Solomonische keizers, en daarmee volgens de overlevering op koning Salomo en de koningin van Sheba.

In 1855 veroverde keizer Tewodros II, die het versnipperde Ethiopië weer onder één gezag wilde brengen, Shewa. De jonge Menelik werd meegenomen naar het hof van Tewodros in Magdala, waar hij een goede opvoeding kreeg en met een dochter van de keizer trouwde. In 1865 ontsnapte hij naar Shewa en riep hij zich uit tot koning.

Als koning van Shewa en later als keizer breidde Menelik zijn gebied sterk uit naar het zuiden, oosten en westen, onder meer naar de gebieden van de Oromo, Gurage, Sidama, Harar (1887) en Kaffa (1897). Zijn legers waren goed bewapend met vuurwapens die hij via handelaren en Europese mogendheden verwierf. De veroverde gebieden kwamen onder Shewaanse gouverneurs en grondbezitters.

Na de dood van keizer Yohannes IV in 1889 werd Menelik keizer. Datzelfde jaar sloot hij met Italië het Verdrag van Wuchale. Volgens de Amhaarse tekst kon Ethiopië via Italië met andere staten communiceren; volgens de Italiaanse tekst moest dat, en Italië legde het verdrag uit als een protectoraat. Menelik zegde het verdrag in 1893 op.

Toen Italië vanuit Eritrea Ethiopië binnenviel, bracht Menelik een groot leger op de been. Op 1 maart 1896 versloegen Ethiopische troepen bij Adwa het Italiaanse leger van generaal Baratieri; aan Italiaanse zijde vielen duizenden doden. Bij de Vrede van Addis Abeba in oktober 1896 erkende Italië de onafhankelijkheid van Ethiopië. Daarna werkte Menelik aan modernisering: telegraaf, post, scholen, een bank en de aanleg van een spoorlijn naar Djibouti.

In de late 19e eeuw verdeelden Europese mogendheden vrijwel heel Afrika onder elkaar, wat op de Conferentie van Berlijn (1884–1885) een diplomatiek kader kreeg. Italië zocht als jonge natiestaat koloniën aan de Rode Zee en in de Hoorn van Afrika. Ethiopië werd, samen met Liberia, de enige Afrikaanse staat die zijn onafhankelijkheid wist te behouden.

Ethiopië zelf was een christelijk keizerrijk met een orthodoxe staatskerk, een machtige adel en grote regionale verschillen. In dezelfde periode trof een verwoestende hongersnood (1888–1892), verergerd door runderpest die het grootste deel van het vee doodde, grote delen van het land.

De overwinning bij Adwa voorkwam de kolonisatie van Ethiopië tot de Italiaanse invasie van 1935–1936. Ethiopië kreeg internationale erkenning, sloot verdragen met Europese mogendheden en trad later toe tot de Volkenbond. Voor Afrikanen en mensen van Afrikaanse afkomst wereldwijd werd Adwa een symbool van verzet tegen het kolonialisme.

De expansie naar het zuiden gaf Ethiopië ongeveer zijn huidige grenzen, maar ging gepaard met geweld, onteigening van land en dwangarbeid voor de onderworpen bevolking. Over de aard van deze uitbreiding, als hereniging, als binnenlandse kolonisatie of als iets daartussenin, verschillen Ethiopische en internationale historici en politieke bewegingen nog altijd van mening.

Vanaf 1906 kreeg Menelik een reeks beroertes en werd hij steeds minder in staat om te regeren; keizerin Taytu en later zijn kleinzoon Iyasu V namen een grotere rol op zich. Zijn dood in december 1913 werd enige tijd geheimgehouden. Hij is begraven in een mausoleum in Addis Abeba.

De overwinning bij Adwa wordt jaarlijks begin maart als nationale feestdag herdacht, en in Addis Abeba staat een ruiterstandbeeld van Menelik. Tegelijk is zijn figuur in Ethiopië omstreden, vooral onder Oromo- en andere zuidelijke gemeenschappen die de gevolgen van zijn veroveringen benadrukken.