Mary Anning

Mary Anning werd in 1799 geboren in Lyme Regis, een kustplaats in Dorset waar fossielen na stormen uit de kliffen konden vallen. Haar vader Richard was meubelmaker en verkocht fossielen aan bezoekers; het gezin behoorde tot de arme arbeidersklasse. Mary groeide op in een dissentersfamilie, buiten de gevestigde Anglicaanse kerk, en kreeg slechts beperkt formeel onderwijs.

Na de dood van haar vader in 1810 bleef het gezin zonder vaste inkomsten achter. Mary en haar broer Joseph zochten fossielen langs de kust en verkochten hun vondsten om de huishouding te ondersteunen. Haar deskundigheid groeide door nauwkeurige waarneming, gesprekken met verzamelaars en geleerden, en zelfstudie van anatomie en geologie; toegang tot wetenschappelijke instellingen bleef voor een vrouw van haar afkomst beperkt.

Anning verzamelde en prepareerde fossielen uit de Jura-afzettingen rond Lyme Regis, vooral in de instabiele kustkliffen van de zogenoemde Jurassic Coast. In 1811–1812 groef zij, voortbouwend op een schedel die Joseph had gevonden, een vrijwel compleet ichthyosaurusskelet op. De vondst werd door geleerden onderzocht en hielp aantonen dat grote zeereptielen hadden geleefd en uitgestorven waren.

In 1823 ontdekte Anning een uitzonderlijk compleet plesiosaurusskelet, met een lange nek en veel wervels. De ongebruikelijke anatomie leidde tot twijfel onder sommige geleerden, maar nauwkeurige tekeningen en vergelijkingen hielpen bevestigen dat het fossiel echt was. In 1828 vond zij bij Lyme Regis ook resten van een vliegend reptiel, later herkend als een pterosauriër, waarmee de kennis over uitgestorven dieren verder werd uitgebreid.

Haar werk bestond niet alleen uit zoeken: zij reinigde, reconstrueerde en beschreef fossielen, bestudeerde hun gesteentelagen en beantwoordde vragen van wetenschappelijke bezoekers. Anning droeg tevens bij aan de interpretatie van coprolieten als versteende uitwerpselen en aan onderzoek naar inktzakken van fossiele inktvissen. Haar waarnemingen leverden materiaal en kennis voor publicaties van anderen, hoewel haar eigen bijdragen zelden formeel werden gepubliceerd.

Anning leefde tijdens de Britse industriële revolutie, toen groeiende steden, transport en welvaart een markt voor natuurhistorische verzamelobjecten schiepen. De geologie ontwikkelde zich snel: fossielen, aardlagen en uitgestorven soorten riepen vragen op over de ouderdom en geschiedenis van de aarde. Veel interpretaties waren nog omstreden en werden verbonden met bredere discussies over religieuze teksten en natuurlijke processen.

De wetenschappelijke wereld was grotendeels georganiseerd door mannen uit de midden- en bovenklasse, via genootschappen, correspondentie en betaalde publicaties. Vrouwen konden doorgaans geen lid worden van belangrijke geleerde verenigingen of een universitaire loopbaan volgen. Een werkende vrouw als Anning kon wel toegang krijgen tot verzamelaars en deskundigen door haar praktische kennis, maar bleef economisch afhankelijk van verkoop en kreeg minder erkenning dan veel mannelijke onderzoekers.

Annings fossielen veranderden het materiaal waarmee Britse natuuronderzoekers het leven in vroegere geologische tijdperken bestudeerden. Haar vondsten maakten vergelijkingen tussen dieren mogelijk en hielpen de aandacht vestigen op uitsterving als reëel onderdeel van de aardgeschiedenis. Geleerden zoals William Buckland en Richard Owen gebruikten fossielen die zij had gevonden of voorbereid; de interpretaties en publicaties verschenen vaak onder hun namen.

Tijdens haar leven waardeerden verzamelaars en onderzoekers haar expertise, maar haar sekse, sociale positie en beperkte middelen beperkten haar formele erkenning. Zij werd geen lid van de Geological Society of London, die vrouwen destijds uitsloot, en had geen vaste wetenschappelijke aanstelling. Haar latere reputatie weerspiegelt daarom zowel de betekenis van haar veldwerk als de ongelijke manier waarop negentiende-eeuwse wetenschap kennis en auteurschap toekende.

Mary Anning overleed in 1847 in Lyme Regis aan borstkanker, nadat wetenschappelijke kennissen en instellingen haar in haar laatste jaren financieel hadden gesteund. Zij werd in haar woonplaats begraven; een door de Geological Society bekostigd glas-in-loodraam in de plaatselijke kerk herdacht haar bijdrage. Haar leven maakt zichtbaar hoe lokale kennis en veldwerk de ontwikkeling van de paleontologie ondersteunden.

Anning geldt tegenwoordig als een belangrijke vroege paleontologische onderzoeker, niet alleen als leverancier van fossielen. Haar vondsten blijven van belang voor de studie van Jura-zeereptielen en voor de geschiedenis van de geologie. Biografieën en museale presentaties bespreken tevens de barrières die vrouwen en mensen uit de arbeidersklasse ondervonden, en vragen aandacht voor wie wetenschappelijke ontdekkingen verzamelde, interpreteerde en publiceerde.