Manfred von Richthofen

Manfred Albrecht Freiherr von Richthofen werd op 2 mei 1892 geboren in Kleinburg bij Breslau, in een Pruisisch adellijk geslacht. 'Freiherr' is een adellijke titel die in het Engels als 'baron' wordt weergegeven. Zijn vader was beroepsofficier; zijn jongere broer Lothar werd later eveneens gevechtspiloot, met 40 overwinningen. Het gezin woonde in Schweidnitz (Świdnica), waar Manfred een fervent jager werd.

Op zijn elfde begon hij aan de cadettenopleiding in Wahlstatt en vanaf 1909 aan de hoofdcadettenschool in Groß-Lichterfelde bij Berlijn. In april 1911 kwam hij als officierskandidaat bij het 1e Ulanenregiment in Militsch; eind 1912 werd hij luitenant. Zo groeide hij op in de militaire cultuur van de Pruisische adel, met haar nadruk op plicht, rang en ruiterij.

Bij het begin van de oorlog in 1914 diende hij als verkenner bij de cavalerie aan het oostfront en daarna in Frankrijk en België. De loopgravenoorlog maakte cavalerie vrijwel nutteloos, en in 1915 liet hij zich overplaatsen naar de luchtvaartdienst, eerst als waarnemer en na een ontmoeting met de bekende piloot Oswald Boelcke als piloot. In augustus 1916 nam Boelcke hem op in zijn nieuwe jachteskader, Jasta 2.

Op 17 september 1916 behaalde Richthofen boven Cambrai zijn eerste erkende overwinning; voor elke overwinning liet hij een zilveren beker graveren. In november 1916 schoot hij de Britse piloot Lanoe Hawker neer. Na zijn zestiende overwinning kreeg hij in januari 1917 de Pour le Mérite en het bevel over Jasta 11, waarvan de vliegtuigen deels rood werden geschilderd. In 'Bloody April' 1917 schoot hij 22 Britse toestellen neer.

In juni 1917 kreeg hij het bevel over Jagdgeschwader I, een verband van vier jachteskaders dat snel van frontsector kon wisselen en daarom het 'vliegende circus' werd genoemd. Hij werkte volgens de regels van Boelcke: aanvallen vanuit een hogere positie, met de zon in de rug, en onnodige risico's vermijden. Hoewel hij vooral bekend is van de rode Fokker Dr.I-driedekker, behaalde hij slechts 19 van zijn 80 overwinningen in dat type.

De luchtoorlog van 1914–1918 ontwikkelde zich razendsnel: van verkenningsvluchten naar gespecialiseerde jachtvliegtuigen met gesynchroniseerde machinegeweren. Gevechtspiloten werden in de pers voorgesteld als 'ridders van de lucht', een beeld dat sterk contrasteerde met de anonieme massaslachting in de loopgraven. De levensverwachting van piloten aan het front was echter kort.

In Duitsland werd een officieel aangemoedigde heldencultus rond succesvolle piloten opgebouwd, met ansichtkaarten, krantenberichten en onderscheidingen. Richthofens boek 'Der rote Kampfflieger' (1917) werd op aanwijzing van de pers- en inlichtingendienst van de luchtstrijdkrachten geschreven en zwaar geredigeerd. Sommige passages wijzen wel op een groeiende ontnuchtering na zijn verwonding.

Militair liet Richthofen zien hoe een geconcentreerd en mobiel jachtverband het luchtoverwicht boven een frontsector kon bevechten. Hij leidde een generatie Duitse piloten op, onder wie Ernst Udet, en zijn 80 erkende overwinningen bleven het hoogste aantal van de Eerste Wereldoorlog. Lange tijd beweerden sommige auteurs dat zijn aantal uit propagandaredenen was overdreven of dat hij overwinningen van zijn eskader had geclaimd.

Zijn naam werd na zijn dood politiek gebruikt: het naziregime vernoemde jachteskaders van de Luftwaffe naar hem, en in 1959 kreeg ook een jachteskader van de West-Duitse Bundeswehr zijn naam. In de populaire cultuur leeft hij voort als 'de Rode Baron', in films, boeken en strips, vaak los van de historische context van de oorlog en de verliezen aan beide kanten.

Op 21 april 1918 achtervolgde Richthofen laag boven de heuvelrug van Morlancourt bij de Somme een Sopwith Camel van de Canadese piloot Wilfrid May. Hij werd dodelijk getroffen door één kogel door de borst. De RAF kende de overwinning toe aan kapitein Roy Brown, maar volgens de meeste historici en medische en ballistische analyses kwam het schot van de grond, mogelijk van de Australische mitrailleurschutter Cedric Popkin. Een artikel in The Lancet (1999) opperde dat zijn hoofdwond van 1917 zijn oordeelsvermogen had aangetast.

Australische vliegers van No. 3 Squadron begroeven hem op 22 april 1918 in Bertangles met militaire eer. Later werd zijn stoffelijk overschot naar de Duitse militaire begraafplaats in Fricourt overgebracht; in 1925 haalde zijn broer Bolko het naar Berlijn, waar het op het Invalidenfriedhof werd bijgezet. In 1975 kreeg hij een plaats in het familiegraf op het Südfriedhof in Wiesbaden.