Ludwig van Beethoven

Ludwig van Beethoven werd op 17 december 1770 gedoopt in Bonn, in de katholieke parochie van Sint-Remigius; zijn geboortedatum is niet overgeleverd, al wordt vaak 16 december genoemd. Zijn grootvader Ludwig was kapelmeester van de keurvorst van Keulen en zijn vader Johann zanger in diens hofkapel. Het gezinsleven was volgens de overlevering moeizaam; steun vond hij bij de familie Von Breuning.

Zijn vader onderwees hem intensief. Vanaf 1780 of 1781 werd Christian Gottlob Neefe zijn belangrijkste leraar; onder diens leiding speelde hij onder meer uit Bachs Das wohltemperierte Clavier, en vanaf 1784 was hij betaald assistent-organist. Keurvorst Maximilian Franz steunde hem en hielp bij zijn verhuizing naar Wenen in 1792.

In Wenen studeerde Beethoven bij Joseph Haydn en daarna onder meer bij Johann Georg Albrechtsberger en Antonio Salieri. Hij maakte naam als pianist en improvisator in de salons van de adel. Zijn eerste grote publicaties waren de pianotrio's op. 1 (1795); in 1800 volgde de première van zijn Eerste symfonie en in 1801 verschenen zijn eerste strijkkwartetten.

Vanaf ongeveer 1798 verslechterde zijn gehoor. In oktober 1802 schreef hij in Heiligenstadt een niet verzonden brief aan zijn broers over zijn wanhoop en zijn besluit door te werken. Daarna volgde een periode van grootschaliger werk: de Eroica (1803–1804), de opera Fidelio (1805), het vioolconcert en in 1808 de Vijfde en Zesde symfonie.

Rond 1818 was hij vrijwel doof; bezoekers schreven hun vragen op in 'gesprekschriften'. Toch schreef hij de Missa solemnis (1819–1823), de Negende symfonie (1824) en de late strijkkwartetten (1824–1826), werken met een vrijere vorm. Het slotdeel van de Negende zet Schillers gedicht 'An die Freude' (1785) voor solisten en koor.

Beethoven leefde in het tijdperk van de Verlichting, de Franse Revolutie en de Napoleontische oorlogen. Bonn had een verlichte kring rond de keurvorst; Wenen, de residentie van de Habsburgse keizer, werd in 1805 en 1809 door Franse troepen bezet. Volgens zijn leerling Ferdinand Ries trok Beethoven de opdracht van de Eroica aan Napoleon in nadat die zich keizer had laten kronen.

Na het Congres van Wenen (1814–1815) stond het Habsburgse rijk onder het bewind van Metternich, met censuur en politietoezicht. Het muziekleven verschoof van hof en kerk naar salons, concertzalen en uitgevers. Beethoven leefde grotendeels van opdrachten, uitgaven en concerten; in Wenen waren in die jaren de opera's van Rossini zeer populair.

Beethoven werkte voor een kring van beschermheren, onder wie prins Lichnowsky, prins Lobkowitz en aartshertog Rudolf. Toen Jérôme Bonaparte hem in 1808 een functie in Kassel aanbood, verleenden aartshertog Rudolf en de prinsen Lobkowitz en Kinsky hem in 1809 een jaargeld van 4000 gulden, op voorwaarde dat hij in Wenen bleef. Daarnaast verdiende hij aan uitgaven en concerten.

Zijn muziek veranderde de verwachtingen van publiek en componisten. De symfonie werd een groter, dramatischer genre en zijn kwartetten en sonates werden voorwerp van studie. In 1810 rekende E.T.A. Hoffmann hem tot de romantische componisten. Een deel van zijn late werk, zoals de Grosse Fuge (op. 133), werd door tijdgenoten moeilijk gevonden.

Beethoven overleed op 26 maart 1827 in Wenen na een langdurige ziekte. Naar schatting tienduizend tot dertigduizend mensen woonden de begrafenis op 29 maart bij. Bij de lijkschouwing werd een sterk verschrompelde lever vastgesteld. Onderzoek van haarlokken in 2023 wees op een erfelijk verhoogd risico op leverziekte en op een hepatitis-B-infectie, maar gaf geen duidelijke verklaring voor zijn doofheid.

In 1972 koos de Raad van Europa de melodie van het slotdeel van de Negende symfonie, in een bewerking van Herbert von Karajan, als Europees volkslied; in 1985 nam de Europese Gemeenschap, de voorloper van de Europese Unie, die over. Het is een instrumentale melodie zonder officiële tekst. De negentiende-eeuwse Beethovencultus gaf zijn leven een geïdealiseerd beeld, dat biografen kritisch toetsen.