Leif Eriksson

Volgens de sagen was Leif Eriksson een zoon van de Noorse ontdekkingsreiziger Erik de Rode en Thjodhild. Zijn geboorteplaats wordt nergens vermeld en wordt in IJsland vermoed; zijn geboortejaar wordt meestal rond 970 geschat, maar is niet vast te stellen. Erik werd uit IJsland verbannen en zocht daarna land in het westen.

Rond 985–986 vestigde Erik zich met familie en volgelingen op Groenland, waar de eerste blijvende Noorse nederzetting ontstond. Leif groeide op in Brattahlíð, het landgoed van zijn vader in de Oostelijke Nederzetting, bij het huidige Qassiarsuk. De sagen noemen ook broers, een zus en een pleegvader; onderzoekers betwijfelen of alle personen uit die verhalen historisch zijn.

De Saga van de Groenlanders en de Saga van Erik de Rode zijn enkele generaties later opgeschreven, rond 1200 of in de 13e eeuw, en spreken elkaar deels tegen. Volgens de Saga van Erik de Rode raakte Leif op de terugweg van Noorwegen naar Groenland uit koers en vond zo Vinland. Volgens de Saga van de Groenlanders zocht hij het land bewust op, nadat Bjarni Herjólfsson het eerder had gezien.

Volgens de Groenlandersaga bezocht Leif drie streken: Helluland, Markland en Vinland, waar hij overwinterde in een kamp, Leifsbúðir, en wilde druiven en hout vond. Welke kusten dat waren, is onzeker; Helluland wordt vaak met Baffineiland of Labrador vereenzelvigd, en Markland met Labrador. De ligging van Vinland wordt nog steeds besproken.

Volgens zowel de Saga van Erik de Rode als de Saga van Olaf Tryggvason in de Heimskringla verbleef Leif aan het hof van koning Olaf Tryggvason, werd hij christen en kreeg hij de opdracht het christendom in Groenland te verbreiden. Of die opdracht historisch is, wordt betwijfeld. Na de dood van zijn vader werd Leif het hoofd van de Groenlandse nederzetting.

Rond het jaar 1000 breidden Noorse gemeenschappen zich uit over de Noord-Atlantische Oceaan: IJsland was sinds de late 9e eeuw gekoloniseerd en Groenland sinds de jaren 980. Reizen verliepen in open zeilschepen en hingen af van seizoenen en weer. Hout was op Groenland schaars; sporadische reizen naar Markland voor hout en handel zijn mogelijk.

Het christendom verspreidde zich in deze periode over Scandinavië. Koning Olaf Tryggvason (reg. 995–1000) wordt in de bronnen verbonden met pogingen om Noorwegen en de Noorse gebieden over zee te kerstenen; in IJsland werd het christendom volgens de overlevering rond het jaar 1000 aangenomen. Dat christelijke kader kleurt de sagen, die pas later door christelijke auteurs werden opgeschreven.

Volgens de sagen leidden Leifs reizen tot vervolgexpedities, zoals die van Thorfinn Karlsefni, die een nederzetting in Vinland probeerde te vestigen. Spanningen met de inheemse bevolking, door de Noormannen skrælingen genoemd, leidden volgens de sagen ertoe dat men de nederzetting opgaf. Leif zelf had volgens de sagen geen contact met de bewoners van Vinland.

De Noorse samenleving op Groenland bleef tot in de late middeleeuwen bestaan. Kennis over Vinland werd in Noordwest-Europa slechts beperkt bewaard: Adam van Bremen noemt het rond 1075 en Ari de Wijze in het Íslendingabók (ca. 1122), beide slechts terloops. Hoe ver die kennis zich verspreidde, is onzeker.

Volgens historici is Leif vrijwel zeker een historische figuur, maar over veel details bestaat discussie. In 1018 wordt hij in de Saga van Sint-Olaf voor het laatst levend genoemd; rond 1025 was zijn zoon Thorkell hoofd in Groenland. De sagen beschrijven zijn dood niet; hij stierf vermoedelijk tussen 1018 en 1025, waarschijnlijk op Groenland.

In 1960 ontdekten Helge en Anne Stine Ingstad bij L'Anse aux Meadows op Newfoundland resten van Noorse gebouwen; de plek is sinds 1978 UNESCO-werelderfgoed en de enige bevestigde Noorse vindplaats in Noord-Amerika buiten Groenland. Koolstofdatering geeft ca. 990–1050; een studie uit 2021 dateerde houtbewerking via jaarringen op 1021. Of Leif daar was, is een gevolgtrekking op basis van de sagen.