Kamehameha I

Kamehameha werd geboren in Kohala in het noorden van het eiland Hawaiʻi. Zijn geboortejaar is onzeker; tradities en schattingen lopen uiteen van ongeveer 1736 tot 1761, en vaak wordt rond 1758 genoemd. Zijn ouders, Keōua en Kekuʻiapoiwa II, waren beiden van hoge adel. Een latere traditie verbindt zijn geboorte met een komeet, mogelijk de komeet van Halley van 1758.

Volgens de overlevering werd hij als kind verborgen opgevoed uit vrees voor rivaliserende hoofdmannen. Hij groeide op aan het hof van zijn oom Kalaniʻōpuʻu, de heerser van het eiland Hawaiʻi, en kreeg een opleiding in krijgskunst, genealogie, religie en het beheer van land en mensen. Hij stond bekend om zijn fysieke kracht en vastberadenheid.

Bij de dood van Kalaniʻōpuʻu in 1782 erfde diens zoon Kīwalaʻō het gezag, terwijl Kamehameha de zorg kreeg over de oorlogsgod Kūkāʻilimoku. In de strijd die volgde, sneuvelde Kīwalaʻō bij Mokuʻōhai. Daarna volgde een decennium van oorlog tussen hoofdmannen op Hawaiʻi en met Maui, waarin Kamehameha zijn positie stap voor stap uitbouwde.

Kamehameha maakte gebruik van westerse schepen, kanonnen en vuurwapens, en van de Britse zeelieden John Young en Isaac Davis, die hij als adviseurs aan zich bond. Na de bouw van de tempel Puʻukoholā, waar zijn rivaal Keōua Kūʻahuʻula in 1791 werd gedood, beheerste hij het hele eiland. In 1795 veroverde hij Maui en Oʻahu; bij Nuʻuanu werden tegenstanders volgens de overlevering van de kliffen gedreven.

Kauaʻi, beschermd door een brede zeestraat, weerstond twee invasiepogingen. In 1810 erkende koning Kaumualiʻi van Kauaʻi via onderhandelingen het gezag van Kamehameha. Als koning verdeelde Kamehameha het land onder trouwe hoofdmannen, liet hij gouverneurs op de eilanden regeren en legde hij een koninklijk monopolie op de lucratieve handel in sandelhout.

Hawaï was een gelaagde samenleving van hoofdmannen (aliʻi), priesters (kahuna) en gewone mensen (makaʻāinana), gebonden door het kapu-stelsel van religieuze voorschriften en verboden. Land werd beheerd in ahupuaʻa, stroken die van de bergen tot de zee liepen. Oorlog tussen hoofdmannen van de verschillende eilanden was gebruikelijk.

Na de komst van James Cook in 1778 werden de eilanden een belangrijke tussenstop voor handels- en walvisvaartschepen in de Stille Oceaan. Europeanen en Amerikanen brachten wapens, goederen en nieuwe ideeën, maar ook ziekten waartegen de bevolking geen weerstand had; het aantal Hawaïanen nam in de decennia daarna sterk af.

De vereniging maakte van Hawaï een erkend koninkrijk met één regering, dat in de 19e eeuw diplomatieke betrekkingen aanging met Europese staten en de Verenigde Staten. De 'wet van de versplinterde peddel' (Kānāwai Māmalahoe), die de veiligheid van gewone reizigers beschermde, wordt aan Kamehameha toegeschreven en staat in de grondwet van de staat Hawaï.

De oorlogen van de vereniging kostten duizenden levens. Kamehameha handhaafde het kapu-stelsel, maar kort na zijn dood schaften zijn weduwe Kaʻahumanu en zijn zoon Liholiho, Kamehameha II, het in 1819 af. In 1820 kwamen de eerste Amerikaanse zendelingen, waarna het koninkrijk snel veranderde.

Kamehameha overleed op 8 mei 1819 in Kailua-Kona. Volgens de gewoonte werden zijn beenderen door vertrouwelingen op een geheime plaats verborgen, die nooit bekend is geworden. Zijn zoon Liholiho volgde hem op als Kamehameha II. De dynastie die hij stichtte, regeerde tot 1872.

Het koninkrijk Hawaï bleef zelfstandig tot de omverwerping van koningin Liliʻuokalani in 1893 door Amerikaanse zakenlieden met steun van Amerikaanse mariniers, waarna de Verenigde Staten de eilanden in 1898 annexeerden. Kamehameha Day op 11 juni is een officiële feestdag in de staat Hawaï; in Honolulu, Kohala, Hilo en het Capitool in Washington staan beelden van hem.