Johann Sebastian Bach

Johann Sebastian Bach werd op 21 maart 1685 (juliaanse kalender; 31 maart gregoriaans) geboren in Eisenach, als jongste van acht kinderen van stadsmusicus Johann Ambrosius Bach en Maria Elisabeth Lämmerhirt. De familie Bach bracht in Thüringen generaties musici voort: stadspijpers, organisten en hofmuzikanten. Over zijn vroegste jeugd is weinig met zekerheid bekend.

Zijn moeder overleed in 1694 en zijn vader in februari 1695. De tienjarige Johann Sebastian kwam in huis bij zijn oudere broer Johann Christoph, organist in Ohrdruf, die hem klavierles gaf. In 1700 ging hij als koorzanger naar de Michaelisschool in Lüneburg, waar hij algemeen onderwijs kreeg en waarschijnlijk de Noord-Duitse orgeltraditie leerde kennen.

Na zijn terugkeer in Thüringen was Bach organist in Arnstadt (1703–1707) en Mühlhausen (1707–1708). In 1708 werd hij hoforganist in Weimar, vanaf 1714 ook concertmeester. Hij schreef daar veel orgelwerk en begon met zijn cantates. In 1717 liet hertog Wilhelm Ernst hem vier weken opsluiten omdat hij zijn ontslag bleef eisen.

In Köthen (1717–1723) was hij kapelmeester aan een gereformeerd hof, waar vooral instrumentale muziek werd gevraagd. Daar ontstonden onder meer de solowerken voor viool, waarschijnlijk ook de cellosuites, en het eerste deel van Das wohltemperierte Clavier (1722). In 1721 stuurde hij zes concerten naar markgraaf Christian Ludwig van Brandenburg-Schwedt, de latere Brandenburgse concerten.

Als Thomaskantor in Leipzig (vanaf 1723) leidde hij het koor van de Thomasschool en verzorgde hij de muziek in de belangrijkste stadskerken. Hij schreef jaargangen cantates, de Johannes-Passie (1724) en de Matthäus-Passie, die waarschijnlijk in 1727 voor het eerst klonk. Later werkte hij onder meer aan de Mis in b-klein, Die Kunst der Fuge en Das musikalische Opfer (1747).

Bach leefde in het Heilige Roomse Rijk, dat uit tientallen hertogdommen, vorstendommen en stadstaten bestond, elk met een eigen hof, kerk en bestuur; Thüringen en Saksen waren overwegend luthers. Musici waren dienaren van die instellingen. In Leipzig bepaalden de stadsraad en het kerkelijk gebruik wat hij moest schrijven en uitvoeren, en zijn verhouding met zijn werkgevers was herhaaldelijk moeizaam.

Muzikaal was het een overgangstijd. De barokke polyfonie waarin Bach uitblonk, maakte na 1730 geleidelijk plaats voor de lichtere galante stijl. Hij nam Italiaanse en Franse vormen over, zoals het concert en de suite, en verwerkte die in contrapuntische composities. Het lutherse koraal bleef de basis van een groot deel van zijn vocale muziek.

Tijdens zijn leven was Bach vooral bekend als virtuoos organist, orgeladviseur en leraar; slechts een deel van zijn werk verscheen in druk, onder meer de Clavier-Übung, die hij vanaf 1726 zelf liet uitgeven. Uit twee huwelijken kreeg hij twintig kinderen. Vier zonen werden componist: Wilhelm Friedemann, Carl Philipp Emanuel, Johann Christoph Friedrich en Johann Christian.

Na zijn dood verdween een deel van zijn muziek uit het repertoire, maar kenners en componisten bleven zijn toetsmuziek bestuderen. Beethoven speelde als jongen uit Das wohltemperierte Clavier en Mozart bestudeerde zijn fuga's in Wenen. Zijn zonen, vooral Carl Philipp Emanuel en Johann Christian, hielpen de galante en vroegklassieke stijl vormgeven.

Bach overleed op 28 juli 1750 in Leipzig, na twee mislukte oogoperaties door de Engelse oogarts John Taylor en een beroerte met koorts. Hij werd begraven op het Johannisfriedhof. In 1894 werden bij een verbouwing van de Johanniskirche skeletresten gevonden die waarschijnlijk van hem zijn; sinds 1950 liggen ze in de Thomaskirche.

De uitvoering van de Matthäus-Passie door Felix Mendelssohn op 11 maart 1829 in Berlijn geldt als het begin van de Bach-herleving. In 1850 werd de Bach-Gesellschaft opgericht, die zijn werk tot 1899 uitgaf. Historici blijven discussiëren over details van zijn biografie en over de toeschrijving van sommige werken, zoals de Toccata en fuga in d-klein (BWV 565).