Hokusai

Hokusai werd volgens de gangbare datering rond 31 oktober 1760 geboren in het district Katsushika van Edo (nu Tokio), aan de Sumida; zijn kindernaam was Tokitarō. De precieze geboortedatum is onzeker. Zijn vader wordt vaak genoemd als spiegelmaker van de shogun, maar volgens een verslag van zijn nicht was hij de derde zoon van een zekere Kawamura.

Op zijn veertiende werd hij leerling van een houtsnijder en op zijn achttiende, in 1778, trad hij toe tot het atelier van Katsukawa Shunshō, een meester van ukiyo-e, vooral prenten van kabuki-acteurs. Shunshō gaf hem na een jaar de naam Shunrō. Na Shunshō's dood (1793) werd Hokusai uit de Katsukawa-school gezet en verkende hij andere stijlen, ook Europese koperetsen.

Hokusai gebruikte in zijn loopbaan minstens dertig namen, waaronder Shunrō, Sōri, Hokusai ('noordelijk atelier', een verwijzing naar de Poolster), Taito, Iitsu en Gakyō Rōjin Manji ('oude man die gek is op schilderen'). Namen wisselden vaak met een nieuwe periode of stijl. Volgens de overlevering verhuisde hij bovendien ruim negentig keer.

In 1814 verscheen het eerste deel van de Hokusai Manga, schetsboeken met duizenden afbeeldingen van mensen, dieren, landschappen en bovennatuurlijke wezens. Er verschenen uiteindelijk vijftien delen, de laatste drie na zijn dood. Het woord manga betekende toen losse, informele tekeningen en verwijst niet naar de moderne stripverhalen.

Rond 1830–1832 ontwierp hij de reeks Zesendertig gezichten op de berg Fuji, uitgegeven door Nishimura Yohachi; uiteindelijk verschenen zesenveertig prenten. De reeks bevat 'De grote golf bij Kanagawa' en de zogeheten 'Rode Fuji'. Hij gebruikte veel Pruisisch blauw, een kort tevoren uit Europa ingevoerd pigment.

Hokusai leefde in de Edo-periode, onder het Tokugawa-shogunaat. Japan onderhield toen slechts beperkte contacten met het buitenland. Edo was een grote stad van kooplieden en ambachtslieden met een bloeiende stedelijke cultuur van kabuki, literatuur en prenten. Ukiyo-e ('beelden van de vlietende wereld') bediende dat publiek; uitgevers, ontwerpers, houtsnijders en drukkers werkten samen.

Via de beperkte handel met Nederlanders en Chinezen in Nagasaki kwamen Europese prenten en pigmenten in Japan; Hokusai bestudeerde Franse en Nederlandse koperetsen en gebruikte Europees perspectief. Rond 1830 groeide bovendien het reizen binnen Japan, waarop de Fuji-reeks inspeelde; de berg Fuji gold als religieus en cultureel symbool.

Al tijdens zijn leven was Hokusai een gevestigd prentontwerper, met leerlingen en een groot publiek voor zijn schetsboeken en landschapsreeksen. Vooral de Fuji-reeks bezorgde hem naam in Japan en daarbuiten. Zijn dochter Ōi werkte als schilderes met hem samen.

Vanaf de late 19e eeuw verspreidden Japanse prenten zich in Europa en beïnvloedden zij schilders en grafici (japonisme). De kunstcriticus Edmond de Goncourt schreef in 1896 dat de Fuji-reeks de landschappen van de impressionisten inspireerde. Ook wordt 'De grote golf' vaak genoemd als inspiratie voor Debussy's La Mer (1905), al is dat een vermoeden.

Hokusai bleef tot op hoge leeftijd werken. In de jaren 1840 verbleef hij op uitnodiging van de welgestelde boer en mecenas Takai Kōzan meermaals in Obuse in de provincie Shinano, waar hij onder meer plafondschilderingen maakte. Hij overleed op 10 mei 1849 in Edo en werd begraven in de Seikyō-ji-tempel in het huidige Tokio.

In Obuse is een museum aan zijn werk gewijd (Hokusai-kan). Prenten en schetsboeken van Hokusai bevinden zich in musea over de hele wereld en 'De grote golf' wordt overal veel gereproduceerd. Over zijn geboortedatum, het aantal kunstnamen en het aantal verhuizingen (volgens de overlevering 93) bestaat onzekerheid.