Hildegard van Bingen

Hildegard werd in 1098 geboren, volgens de overlevering als tiende kind van Hildebert en Mechtild, een familie uit de lagere adel in dienst van de graven van Sponheim. Haar geboorteplaats is niet met zekerheid bekend: Bermersheim vor der Höhe geldt als traditionele plaats, maar recent onderzoek noemt ook Niederhosenbach. Volgens haar Vita had zij al als kind visioenen.

Als kind werd zij toevertrouwd aan Jutta van Sponheim, die in een kluis bij het klooster Disibodenberg leefde. Haar Vita noemt als leeftijd acht jaar (ca. 1106); andere gegevens plaatsen de insluiting op 1 november 1112. Jutta leerde haar lezen en schrijven; Hildegard noemde zichzelf later ongeschoold, wat historici mede als retorische keuze lezen.

Na Juttas dood in 1136 koos de gemeenschap Hildegard tot magistra. Omstreeks 1141 begon zij haar visioenen op te schrijven; Scivias ('Ken de wegen', voltooid rond 1151) ordent 26 visioenen over schepping, verlossing en kerk. Latere visionaire werken waren het Liber vitae meritorum (1158–1163) en het Liber divinorum operum (ca. 1163–1174).

Zij componeerde liturgische gezangen, verzameld in de Symphonia armonie celestium revelationum, en het zangspel Ordo Virtutum, een vroeg muzikaal drama dat niet aan een liturgie is verbonden. Haar liederen zijn eenstemmig, met opvallend ruime melodieën; zij schreef de teksten zelf.

Haar natuur- en geneeskundige geschriften, Physica en Causae et curae, beschrijven planten, stenen, dieren en ziekten binnen de middeleeuwse humorenleer; onderzoekers bespreken de overlevering en samenstelling van deze teksten. Daarnaast schreef zij bijna vierhonderd brieven en bedacht zij een eigen geheimtaal, de Lingua ignota.

De 12e eeuw was een tijd van kerkelijke hervorming en monastieke vernieuwing. In het Rijnland bestonden veel benedictijnse en cisterciënzer gemeenschappen, en conflicten tussen kerk en keizer vormden de politieke achtergrond. Hildegard correspondeerde met pausen als Eugenius III en Anastasius IV, met keizer Frederik Barbarossa en met Bernard van Clairvaux.

Voor vrouwen waren de mogelijkheden voor publiek gezag beperkt; een abdis die over theologie schreef en publiek preekte was uitzonderlijk. Hildegard legitimeerde haar optreden met een beroep op goddelijke ingeving en kreeg kerkelijke steun op de synode van Trier (1147–1148). Er bestond ook kritiek, onder meer op haar keuze om vooral vrouwen uit de adel op te nemen.

Abten, abdissen, bisschoppen en vorsten vroegen Hildegard om raad en gebed. Tussen ca. 1158 en 1171 maakte zij vier preekreizen, onder meer naar Mainz, Trier, Keulen en Zwaben, waarin zij misstanden binnen de kerk aan de kaak stelde en tot hervorming opriep. Dat een vrouw publiek preekte, was voor die tijd ongebruikelijk.

Haar kloosters op de Rupertsberg en in Eibingen boden vrouwen een gemeenschapsleven. Het Rupertsberg-klooster werd in 1632 tijdens de Dertigjarige Oorlog verwoest; de gemeenschap verhuisde naar Eibingen, waar haar relieken worden bewaard. Haar werken werden bijeengebracht in het Riesenkodex, waarschijnlijk onder haar eigen toezicht aan het einde van haar leven.

Hildegard overleed op 17 september 1179 op de Rupertsberg. Kort daarvoor ontstond een conflict met de geestelijkheid van Mainz over de begrafenis van een man die als geëxcommuniceerde was overleden; haar gemeenschap kreeg tijdelijk een kerkelijk verbod, dat later werd opgeheven. Na haar dood werd een Vita samengesteld, onder anderen door Theoderik van Echternach.

Haar verering was eeuwenlang regionaal; sinds het einde van de 16e eeuw staat zij in het Romeins Martyrologium. Op 10 mei 2012 breidde paus Benedictus XVI haar verering uit tot de hele katholieke Kerk (een zogeheten equivalente heiligverklaring) en op 7 oktober 2012 benoemde hij haar tot kerklerares. Latere stromingen als de 'Hildegard-geneeskunde' zijn modern en verschillen van historisch onderzoek naar haar teksten.