Henry Ford

Henry Ford werd op 30 juli 1863 geboren op de boerderij van zijn ouders in Greenfield Township, in het huidige Dearborn bij Detroit. Zijn vader William kwam uit County Cork in Ierland, uit een protestantse familie van Engelse afkomst; zijn moeder Mary Litogot overleed in 1876. Ford had weinig belangstelling voor het boerenwerk, maar sleutelde graag aan horloges en machines.

In 1879 vertrok hij naar Detroit, waar hij als leerling-machinist werkte. Later onderhield hij stoommachines van Westinghouse in de omgeving. In 1888 trouwde hij met Clara Bryant. In 1891 werd hij ingenieur bij de Edison Illuminating Company in Detroit en in 1893 hoofdingenieur; in zijn vrije tijd experimenteerde hij met benzinemotoren, wat in 1896 leidde tot de Quadricycle.

Na het mislukken van de Detroit Automobile Company (1899) en de Henry Ford Company (1901) richtte Ford op 16 juni 1903 de Ford Motor Company op. De Model T van 1908 was eenvoudig, robuust en makkelijk te repareren. Ford verlaagde de prijs stap voor stap, zodat de auto voor boeren en arbeiders bereikbaar werd; in 1918 was de helft van alle auto's in de Verenigde Staten een Model T.

In 1913 voerde de fabriek in Highland Park de bewegende lopende band in, die de montagetijd van een chassis van ruim twaalf uur tot ongeveer anderhalf uur terugbracht. In januari 1914 kondigde Ford een dagloon van vijf dollar aan, aan voorwaarden verbonden die een eigen 'sociologische afdeling' controleerde. Het hoge loon verminderde het grote personeelsverloop en maakte arbeiders tot klanten.

In 1918 kocht Ford de lokale krant The Dearborn Independent. Vanaf 1920 publiceerde die een reeks antisemitische artikelen, deels gebaseerd op de vervalste 'Protocollen van de wijzen van Sion', die gebundeld werden als 'The International Jew'. Ford-dealers moesten ervoor zorgen dat kopers van een Ford de krant ontvingen. Na een smaadzaak van de advocaat Aaron Sapiro bood Ford in juli 1927 publiekelijk excuses aan en sloot hij de krant eind 1927; zijn bewering dat hij de inhoud niet kende, wordt door medewerkers en historici betwijfeld.

Ford werkte in de tijd van de tweede industriële revolutie, waarin elektriciteit, staal en de verbrandingsmotor de economie veranderden. Detroit trok honderdduizenden migranten aan, uit Europa en van het Amerikaanse platteland. Ideeën over wetenschappelijke bedrijfsvoering, zoals die van Frederick Taylor, en de opkomst van reclame en consumentenkrediet veranderden werk en consumptie ingrijpend.

Na de Eerste Wereldoorlog kende de Verenigde Staten een golf van nativisme en angst voor radicalisme: de 'Red Scare', de opleving van de Ku Klux Klan en strenge immigratiewetten (1924). In die sfeer circuleerden de vervalste 'Protocollen' wereldwijd. De crisis van de jaren dertig leidde tot harde arbeidsconflicten, zoals de Ford Hunger March (1932) en de 'Battle of the Overpass' (1937), waarbij Fords bedrijfsbeveiliging vakbondsleden aanviel.

De Model T en de lopende band maakten de auto tot een massaproduct en veranderden steden, wegen en woonpatronen. De term 'fordisme' werd gebruikt voor een economisch model van massaproductie gekoppeld aan massaconsumptie, en fabrieken over de hele wereld namen Fords methoden over. Het monotone werk aan de band, het hoge tempo en het toezicht van het bedrijf op het privéleven van arbeiders kregen ook veel kritiek.

'The International Jew' werd in vele talen vertaald en vond vooral in Duitsland een groot publiek. Hitler noemde Ford in 'Mein Kampf' als enige Amerikaan, en Hitlerjugend-leider Baldur von Schirach verklaarde in Neurenberg dat het boek hem had beïnvloed. In 1938 aanvaardde Ford het Grootkruis van de Duitse Adelaar. De Duitse dochteronderneming Ford-Werke zette vanaf 1940 krijgsgevangenen als dwangarbeiders in; hoe groot de invloed van het Amerikaanse moederbedrijf daarop was, is onderwerp van onderzoek.

Na een reeks beroertes trok Ford zich steeds meer terug. Na de dood van zijn zoon Edsel in 1943 nam hij formeel weer de leiding, maar in 1945 droeg hij het bedrijf onder druk van de familie over aan zijn kleinzoon Henry Ford II. Hij overleed op 7 april 1947 op zijn landgoed Fair Lane in Dearborn. Zijn vermogen ging grotendeels naar de Ford Foundation; Greenfield Village en het Henry Ford Museum bewaren zijn collecties.

Historici beschrijven Ford als een innovator met grote invloed op de moderne industrie, maar ook als een autoritaire werkgever en een verspreider van antisemitisme. Zijn excuses van 1927 en een verklaring uit 1937 waarin hij afstand nam van de Duitse uitgave van 'The International Jew' worden verschillend beoordeeld. Het museum The Henry Ford benoemt zijn antisemitisme tegenwoordig uitdrukkelijk als onderdeel van zijn nalatenschap.