Alan Turing

Alan Mathison Turing werd op 23 juni 1912 geboren in Maida Vale, Londen, terwijl zijn vader Julius, ambtenaar bij de Indian Civil Service, met verlof was. Zijn moeder was Ethel Sara Stoney. Omdat zijn ouders tussen Engeland en India reisden, logeerden Alan en zijn oudere broer John lange tijd bij een gepensioneerd echtpaar in St Leonards-on-Sea.

Vanaf 1926 zat hij op Sherborne School, waar zijn belangstelling voor wiskunde en natuurwetenschap niet bij alle docenten waardering vond. Zijn vriend Christopher Morcom stierf in februari 1930. Turing studeerde van 1931 tot 1934 aan King's College in Cambridge en werd daar in 1935 fellow, mede op grond van een scriptie over de centrale limietstelling.

In 1936 beschreef Turing in 'On Computable Numbers, with an Application to the Entscheidungsproblem' een denkbeeldig rekenapparaat, later de Turingmachine genoemd. Hij toonde aan dat Hilberts beslissingsprobleem niet algemeen oplosbaar is. Alonzo Church bereikte kort eerder een vergelijkbaar resultaat; Turing promoveerde in 1938 in Princeton onder Church.

Vanaf september 1939 werkte hij voor de Government Code and Cypher School in Bletchley Park. Hij richtte zich op de Enigma van de Duitse marine en was als eerste hoofd van Hut 8 betrokken bij de Britse Bombe en bij Banburismus, een statistische methode. Zijn werk bouwde voort op Poolse voorarbeid. In 1942–1943 bezocht hij de Verenigde Staten om samen te werken met de Amerikaanse marine.

Na de oorlog ontwierp hij bij het National Physical Laboratory de Automatic Computing Engine (1945–1946), een van de eerste gedetailleerde ontwerpen voor een computer met opgeslagen programma. In 1948 ging hij naar de universiteit van Manchester, waar hij aan de Manchester Mark 1 werkte. In 1950 stelde hij in 'Computing Machinery and Intelligence' een 'imitatiespel' voor, de latere Turingtest.

In 'The Chemical Basis of Morphogenesis' (1952) betoogde hij dat reagerende en diffunderende stoffen patronen als vlekken en strepen kunnen vormen (een reactie-diffusiemodel). Latere onderzoekers gebruikten het model om patronen zoals vachtmarkeringen en de vorming van vingers te bestuderen, al blijft de toepasbaarheid per geval onderwerp van onderzoek.

Turings eerste werk ontstond in de grondslagencrisis van de wiskunde: Hilberts programma (1928) vroeg om een algemene beslissingsprocedure en Gödels onvolledigheidsstellingen (1931) hadden grenzen aan formele bewijsbaarheid aangetoond. Church en Turing gaven onafhankelijk van elkaar een precieze definitie van berekenbaarheid, in een tijd waarin 'computers' nog mensen waren die rekenwerk uitvoerden.

De Tweede Wereldoorlog maakte cryptanalyse tot een grootschalige, geheime bedrijfstak, afgeschermd door de Official Secrets Act. Daarna gold in Groot-Brittannië een koudeoorlogsklimaat waarin mannen die als homoseksueel bekendstonden als veiligheidsrisico werden gezien, mede na het overlopen van Burgess en Maclean in 1951. Pas in 1967 werden homoseksuele handelingen tussen mannen in Engeland onder voorwaarden gedecriminaliseerd.

De Turingmachine en het idee van een universele machine die elke andere machine kan nabootsen vormen een grondslag van de theoretische informatica. De Church-Turingthese verbindt zijn model met Churchs lambdacalculus als beschrijving van wat berekenbaar is. Zijn ontwerpen en handleidingen droegen ook bij aan de vroege praktijk van het programmeren.

In Bletchley Park droegen Turings methoden bij aan het ontcijferen van Duitse marineberichten; de verkregen inlichtingen, Ultra genoemd, waren nuttig in de Slag om de Atlantische Oceaan. Schattingen van hoeveel korter de oorlog daardoor duurde zijn onzeker en verschillen per historicus. Zijn aandeel was onderdeel van het werk van duizenden medewerkers, onder wie Gordon Welchman en Hugh Alexander.

Met de Turingtest (1950) herleidde hij de vraag of machines kunnen denken tot een gedragsproef: een ondervrager probeert in een gesprek een mens van een machine te onderscheiden. De test blijft onderwerp van filosofisch debat over wat 'intelligentie' betekent en of gedrag daarvoor voldoende bewijs is.

In januari 1952 meldde Turing een inbraak in zijn huis in Wilmslow en erkende daarbij een seksuele relatie met een man. Hij werd aangeklaagd wegens 'gross indecency' (Criminal Law Amendment Act 1885), pleitte schuldig en werd op 31 maart 1952 veroordeeld. In plaats van gevangenisstraf kreeg hij een jaar proeftijd met een hormoonbehandeling, ook 'chemische castratie' genoemd. Zijn veiligheidsmachtiging werd ingetrokken.

Op 8 juni 1954 vond zijn huishoudster hem dood in zijn huis; hij was de dag ervoor overleden aan cyanidevergiftiging. Naast zijn bed lag een half opgegeten appel, die nooit is onderzocht. Het onderzoek naar de doodsoorzaak (inquest) oordeelde dat het zelfdoding was. Zijn moeder en later enkele auteurs betwisten dat; de omstandigheden blijven omstreden.

Zijn oorlogswerk bleef decennia geheim. In 2009 bood premier Gordon Brown namens de regering excuses aan voor de behandeling van Turing. In december 2013 verleende koningin Elizabeth II hem gratie; de 'Alan Turing-wet' (Policing and Crime Act 2017) verleent ook andere mannen die onder verouderde wetten waren veroordeeld of gewaarschuwd met terugwerkende kracht gratie.