Akbar

Jalal-ud-din Muhammad Akbar werd op 15 oktober 1542 geboren in Umarkot in Sindh, als zoon van de Mogolkeizer Humayun en Hamida Banu Begum. Humayun had zijn rijk verloren aan de Afghaanse heerser Sher Shah Suri en was op de vlucht. De familie stamde via Babur af van Timur en, langs de kant van Baburs moeder, van Djengis Khan.

Toen Humayun naar Perzië uitweek, bleef de jonge Akbar achter bij een oom in Kandahar en later in Kabul. Hij kreeg een opleiding in jacht, vechtkunst en paardrijden, maar leerde vermoedelijk nooit lezen en schrijven; hij liet zich veel voorlezen. In 1555 heroverde Humayun Delhi, en Akbar werd gouverneur in de Punjab, met Bairam Khan als voogd.

Na Humayuns plotselinge dood in januari 1556 werd de dertienjarige Akbar in Kalanaur tot keizer uitgeroepen. In november 1556 versloeg het Mogolleger onder Bairam Khan de legeraanvoerder Hemu bij Panipat. Vanaf 1560 nam Akbar zelf het bestuur over en breidde hij het rijk door veldtochten en bondgenootschappen uit van Afghanistan tot Bengalen en van Kasjmir tot de Dekan.

Akbar organiseerde de adel in het mansabdari-systeem, waarin rangen het aantal te leveren ruiters en het salaris bepaalden. Met zijn minister Todar Mal voerde hij een grondbelasting in op basis van gemeten land en gemiddelde opbrengsten. Hij bond Rajput-vorsten aan zich door huwelijken en hoge posten, maar trad hard op tegen verzet, zoals bij het beleg van Chittor in 1567–1568, dat eindigde met een bloedbad.

Akbar had grote belangstelling voor religie. In het Ibadat Khana in Fatehpur Sikri debatteerden vanaf 1575 soennitische en sjiitische geleerden, hindoes, jains, zoroastriërs en jezuïeten uit Goa. In 1579 liet hij zich het recht toekennen om bij meningsverschillen tussen rechtsgeleerden te beslissen. Rond 1582 ontstond de Din-i Ilahi, een kleine kring rond de keizer, die historici vooral als een vorm van persoonlijke loyaliteit zien.

In de 16e eeuw waren het Ottomaanse rijk, Safavidisch Perzië en het Mogolrijk de grote islamitische rijken, met het Perzisch als gedeelde taal van bestuur en cultuur. In India regeerde een moslimdynastie over een overwegend hindoeïstische bevolking, naast onder meer jains en sikhs. Stabiel bestuur vergde daarom samenwerking met lokale elites.

Europese handelaren waren aanwezig aan de kusten: de Portugezen beheersten Goa en een deel van de zeehandel. Het Mogolhof was een centrum van miniatuurschilderkunst, architectuur en geschiedschrijving, met werken als de Akbarnama van Abu'l Fazl en Perzische vertalingen van Sanskriet-epen, zoals de Mahabharata, die als Razmnama werd geïllustreerd.

Akbars bestuurssystemen gaven het Mogolrijk een stevige fiscale en militaire basis, waardoor het onder zijn opvolgers Jahangir, Shah Jahan en Aurangzeb nog ruim een eeuw een van de rijkste staten ter wereld bleef. De samenwerking met Rajput-families gaf hindoeïstische edelen een belangrijke plaats in leger en bestuur.

Het beleid van religieuze inclusie had grenzen en tegenstanders. Orthodoxe soennitische geleerden, onder wie Abd al-Qadir Badauni in zijn kroniek, verweten Akbar afvalligheid. Zijn veroveringen kostten veel levens, en de belastingdruk kwam vooral op boeren terecht. Hedendaagse politieke debatten in India en Pakistan gebruiken zijn figuur op uiteenlopende manieren.

Akbar overleed op 27 oktober 1605 in Agra, waarschijnlijk aan dysenterie, nadat zijn zoon Salim zich enkele jaren tegen hem had verzet. Salim volgde hem op als keizer Jahangir. Akbar werd begraven in een mausoleum in Sikandra bij Agra, dat onder Jahangir werd voltooid.

Zijn hofhistoricus Abu'l Fazl beschreef Akbar als ideale, door God geleide vorst, terwijl Badauni een veel kritischer beeld gaf. Moderne historici zien hem als een bekwaam staatsman die religieuze verscheidenheid politiek benutte. Hoe 'tolerant' zijn beleid werkelijk was, blijft onderwerp van debat.